{"id":1641,"date":"2025-07-22T17:43:20","date_gmt":"2025-07-22T17:43:20","guid":{"rendered":"https:\/\/boards.wales\/?p=1641"},"modified":"2025-07-22T17:43:20","modified_gmt":"2025-07-22T17:43:20","slug":"dwr-cymru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/07\/22\/dwr-cymru\/","title":{"rendered":"Moment drobwynt; d\u0175r a llywodraethu yng Nghymru"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-ed3c30a0 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-plain has-large-font-size is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow is-style-plain--1\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><mark style=\"background-color:#fffb00\" class=\"has-inline-color\">&#8220;Mae ein diwydiant d\u0175r wedi torri. Dyna pam y bydd y Llywodraeth hon yn trwsio ein system reoleiddio wedi torri fel na fydd methiannau&#8217;r gorffennol byth yn digwydd eto.&#8221;<\/mark><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Steve Reed, <a href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/news\/ofwat-to-be-abolished-in-biggest-overhaul-of-water-since-privatisation\">UK Environment Secretary<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Cludfwyd Byrddau Cymru:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae llywodraethu yn y diwydiant d\u0175r &#8211; yn enwedig yn Lloegr &#8211; wedi profi i fod yn drychineb, gan ganiat\u00e1u i werth cyhoeddus gael ei gyfeirio at elw preifat.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r model yng Nghymru a ganiatawyd gan ddatganoli ac a hyrwyddwyd gan <a href=\"https:\/\/cy.wikipedia.org\/wiki\/Sue_Essex\">Sue Essex<\/a> wedi cadw gwarged yng Nghymru; ond nid yw&#8217;r &#8216;difidend datganoli&#8217; yn amlwg.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:12px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group alignfull has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-6b3b7742 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-column-is-layout-89762b53 wp-block-column-is-layout-constrained\" style=\"padding-right:0;padding-left:0;flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-4a000fef wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-2 is-position-sticky\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size block-visibility-hide-small-screen\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=1641#beth-sy-n-newydd\">Beth sy&#8217;n newydd?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=1641#code-of-practice\">Y diwydiant d\u0175r a llywodraethu<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=1641#cymru-model-gwahanol-yr-un-heriau\">Cymru: model gwahanol, yr un heriau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=1641#llywodraethu-fel-carreg-allweddol-i-gymru\">Llywodraethu fel carreg allweddol i Gymru<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=1641#wales\">Atodiad: Adolygiad Cunliffe &#8211; crynodeb gweithredol ar gyfer Cymru<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:50%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"beth-sy-n-newydd\">Beth sy&#8217;n newydd?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar 21 Gorffennaf 2025, cyhoeddwyd argymhellion y <a href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/organisations\/independent-water-commission\/about\">Comisiynydd D\u0175r Annibynnol<\/a>, gan nodi trobwynt arwyddocaol i lywodraethu&#8217;r sector d\u0175r yng Nghymru a Lloegr. Y pennawd: Mae Ofwat i&#8217;w ddiddymu. Bydd pwerau a oedd gynt wedi&#8217;u gwasgaru ar draws sawl rheoleiddiwr yn cael eu cyfuno i mewn i gyrff newydd, gyda Chyfoeth Naturiol Cymru (CNC) o bosibl yn amsugno llawer o&#8217;r cyfrifoldebau rheoleiddio economaidd yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae <a href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/independent-water-commission-review-of-the-water-sector\">Adroddiad Cunliffe<\/a> yn nodi gweledigaeth feiddgar: rheoleiddwyr unedig ar wah\u00e2n ar gyfer Cymru a Lloegr; wyth awdurdod cynllunio d\u0175r rhanbarthol yn Lloegr; ac un awdurdod cenedlaethol i Gymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8216;Chwarae teg&#8217;, mae&#8217;r adroddiad hwn yn ymwybodol iawn o fater datganoli. Mewn gwirionedd, mae adran gyfan ar oblygiadau i Gymru yr wyf wedi&#8217;i hailadrodd ar waelod y blogbost hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ond beth sydd gan hyn i&#8217;w wneud \u00e2 llywodraethu?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"code-of-practice\">Y diwydiant d\u0175r a llywodraethu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pam mae hyn yn bwysig?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oherwydd bod llywodraethu yn y sector d\u0175r\u2014yn enwedig yn Lloegr\u2014wedi bod yn destun dadlau ers tro byd. Fel y nodwyd yn y <a href=\"https:\/\/blogs.lse.ac.uk\/businessreview\/2024\/08\/08\/water-and-sewage-in-england-and-wales-have-a-governance-problem\/\">blog LSE hwn<\/a>, mae gormodedd corfforaethol, canlyniadau amgylcheddol gwael, a bonysau bwrdd heb eu gwirio wedi dod yn norm yn system breifateiddiedig Lloegr. Mae cwmn\u00efau fel <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/business\/2025\/jul\/15\/thames-water-boss-warns-of-decade-long-turnaround-as-losses-hit-16bn\">Thames Water<\/a> wedi wynebu dirwyon syfrdanol am lygredd wrth barhau i wobrwyo cyfranddalwyr a swyddogion gweithredol yn hael. Mewn marchnad fonopoleiddiedig lle na all cwsmeriaid newid cyflenwyr, mae hyn yn arwain at ddeinameg beryglus: hyd yn oed mewn methiant, mae cwmn\u00efau&#8217;n dal dylanwad pwerus dros y llywodraeth.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lloegr yw&#8217;r unig wlad yn y byd lle mae&#8217;r diwydiant d\u0175r wedi&#8217;i breifateiddio&#8217;n llawn. Gyda d\u0175r yn adnodd hanfodol a monopoli cyhoeddus, mae&#8217;r cwestiwn yn codi\u2014a ddylai elw chwarae rhan hyd yn oed? Heb y cymhelliad elw, mae llywodraethu&#8217;n dod yn fwy tryloyw ac atebol. Ac yn wir, mae&#8217;r rhesymeg dros fonopol\u00efau preifat mewn gwasanaeth mor sylfaenol yn dod yn fwyfwy anodd ei amddiffyn.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"cymru-model-gwahanol-yr-un-heriau\">Cymru: model gwahanol, yr un heriau<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O safbwynt Cymru, gallai fod yn demtasiwn teimlo&#8217;n ynysig rhag y materion hyn. Mae prif ddarparwr d\u0175r, <a href=\"https:\/\/www.dwrcymru.com\/\">D\u0175r Cymru<\/a>, yn gweithredu o dan fodel di-elw. Yn wahanol i Loegr, nid oes unrhyw gyfranddalwyr yn tynnu difidendau. Mewn egwyddor, dylai&#8217;r strwythur hwn ganiat\u00e1u i fwy o&#8217;r arian a gesglir gan gwsmeriaid gael ei ailfuddsoddi mewn seilwaith, gwasanaeth cwsmeriaid, a diogelu&#8217;r amgylchedd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eto i gyd, mae realiti yn fwy cymhleth.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae <a href=\"https:\/\/nation.cymru\/news\/water-board-member-demolishes-proposal-to-increase-salary-of-ceo-paid-892k\/\">cyflog uwch-weithredwyr yn D\u0175r Cymru wedi achosi pryder<\/a> ar adeg o fethiannau sylweddol mewn perfformiad amgylcheddol, biliau cynyddol, ac &#8216;argyfwng cost byw&#8217; i lawer o ddinasyddion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er y gall canlyniadau amgylcheddol yng Nghymru ymddangos yn well, mae hyn o bosibl oherwydd bod safonau asesu yn wahanol i&#8217;r rhai yn Lloegr. Yn \u00f4l y s\u00f4n, mae digwyddiadau llygredd yn system D\u0175r Cymru ar eu huchaf mewn degawd, yn \u00f4l data diweddar gan <a href=\"https:\/\/www.walesonline.co.uk\/news\/wales-news\/water-pollution-incidents-wales-hit-32101318\">Gyfoeth Naturiol Cymru<\/a>. Ar ben hynny, mae <a href=\"https:\/\/afonyddcymru.org\/cunliffe-commission-report-final\/\">Afonydd Cymru<\/a> yn tynnu sylw at fylchau posibl mewn llymder rheoleiddio a allai fod yn cuddio gwir faint heriau Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae&#8217;n amlwg bod llywodraethu\u2014hyd yn oed o dan fodel di-elw\u2014yn gofyn am fwy na bwriadau da. A fyddai perchnogaeth gyhoeddus, fel yn yr Alban, yn gwella canlyniadau, neu a yw pethau&#8217;n fwy cymhleth oherwydd gwledigrwydd Cymru a&#8217;r swm cymharol fawr o dir ffermio?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"llywodraethu-fel-carreg-allweddol-i-gymru\">Llywodraethu fel carreg allweddol i Gymru<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae llywodraethu d\u0175r yng Nghymru ar adeg hollbwysig.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er bod y model di-elw yn cynnig sylfaen egwyddorol, nid yw&#8217;n ddigonol ar ei ben ei hun i warantu ansawdd amgylcheddol, diogelu defnyddwyr, na chydnerthedd yn wyneb newid hinsawdd. Mae diddymu Ofwat yn creu cyfle &#8211; a chyfrifoldeb &#8211; i Gymru ddylunio system reoleiddio sy&#8217;n cyd-fynd \u00e2&#8217;i gwerthoedd datganoledig a&#8217;i gweledigaeth hirdymor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae heriau llywodraethu allweddol i Gymru yn cynnwys:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sefydlu rheoleiddiwr economaidd gwirioneddol annibynnol gyda&#8217;r p\u0175er a&#8217;r gallu i adlewyrchu blaenoriaethau Cymru.<\/li>\n\n\n\n<li>Alinio rheoleiddio amgylcheddol \u00e2 gorfodi cryfach, monitro gwell, a thryloywder data.<\/li>\n\n\n\n<li>Osgoi darnio trwy sicrhau cynllunio integredig ar draws amaethyddiaeth, iechyd, seilwaith, a hinsawdd.<\/li>\n\n\n\n<li>Adeiladu cydnerthedd mewn systemau d\u0175r a strwythurau llywodraethu, gyda chefnogaeth metrigau cadarn ac atebolrwydd cyhoeddus.<\/li>\n\n\n\n<li>Sicrhau ymddiriedaeth y cyhoedd a llais defnyddwyr trwy gyfranogiad ystyrlon, goruchwyliaeth annibynnol, ac amddiffyniadau i ddefnyddwyr agored i niwed.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn fyr, nid yw llywodraethu yn ymwneud \u00e2 rheoli d\u0175r yn unig &#8211; mae&#8217;n ymwneud \u00e2 stiwardio adnodd cenedlaethol er budd cenedlaethau&#8217;r presennol a&#8217;r dyfodol. Mae gan Gymru&#8217;r offer deddfwriaethol a&#8217;r ethos cyhoeddus i arwain y ffordd. Y cwestiwn nawr yw a fydd yr ewyllys wleidyddol a&#8217;r strwythur rheoleiddio yn codi i ymdopi \u00e2&#8217;r foment.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"wales\">Atodiad: Adolygiad Cunliffe &#8211; crynodeb gweithredol ar gyfer Cymru<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Wrth adolygu&#8217;r diwydiant d\u0175r ledled Cymru a Lloegr, mae&#8217;r Comisiwn wedi cydnabod natur unigryw a nodedig y system dd\u0175r yng Nghymru. Mae d\u0175r o arwyddoc\u00e2d diwylliannol dwfn yng Nghymru, ac mae&#8217;n parhau i fod yn fater sensitif, yn enwedig oherwydd digwyddiadau hanesyddol fel creu cronfa dd\u0175r Tryweryn.<\/li>\n\n\n\n<li>Ers datganoli, mae Cymru wedi ennill awdurdod cynyddol dros bolisi d\u0175r ac amgylcheddol. Mae&#8217;r meysydd hyn bellach wedi&#8217;u datganoli&#8217;n llawn.<\/li>\n\n\n\n<li>Un o&#8217;r gwahaniaethau allweddol yn y dull yw&#8217;r ffordd y mae&#8217;r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus yng Nghymru, gan gynnwys Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru, drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, gydweithio i sicrhau rheolaeth gynaliadwy o adnoddau naturiol ar gyfer cenedlaethau&#8217;r presennol a&#8217;r dyfodol. Mae hyn wedi sbarduno rhai gwahaniaethau o&#8217;i gymharu \u00e2 Lloegr, enghraifft nodedig yw&#8217;r Fforwm Adolygu Prisiau, a gynullwyd gan Lywodraeth Cymru i ddod \u00e2 rheoleiddwyr, cwmn\u00efau d\u0175r, a rhanddeiliaid ynghyd yn ystod proses adolygu prisiau&#8217;r diwydiant d\u0175r mewn ffordd gydweithredol.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r pwysau sy&#8217;n wynebu systemau d\u0175r Cymru hefyd yn wahanol. Mae gan Gymru gyfran sylweddol uwch o dir a ddefnyddir ar gyfer amaethyddiaeth, 90% o&#8217;i gymharu \u00e2 67% yn Lloegr. Mae d\u0175r ffo amaethyddol a thrafnidiaeth yn gyfranwyr mawr at lygredd afonydd yng Nghymru, gyda 62% o&#8217;r llwyth ffosfforws ar draws afonydd Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA) yng Nghymru wedi&#8217;i briodoli i amaethyddiaeth, gyda 28% wedi&#8217;i briodoli i orlifiadau stormydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd yr argymhelliad ar gyfer Strategaeth Dd\u0175r Genedlaethol newydd i Gymru yn sefydlu cyfeiriad cenedlaethol cryfach ar gyfer system dd\u0175r Cymru, gyda fframwaith clir o flaenoriaethau a thargedau dros dro i yrru cyflawniad. I&#8217;r ddau gwmni d\u0175r yng Nghymru, D\u0175r Cymru a Hafren Dyfrdwy, bydd hyn yn cael ei gryfhau trwy Ddatganiad Gweinidogol newydd ar gyfer Blaenoriaethau&#8217;r Diwydiant D\u0175r.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd cynlluniwr systemau cenedlaethol annibynnol newydd yn galluogi dull mwy integredig o gynllunio ar draws yr ystod o sectorau sy&#8217;n rhyngweithio \u00e2 d\u0175r yng Nghymru, gan gynnwys y sector amaethyddol. Bydd ganddo hefyd gyfrifoldeb am gyfeirio ffynonellau pwysig o gyllid yn unol \u00e2&#8217;r blaenoriaethau a nodir yn Strategaeth Dd\u0175r Genedlaethol Cymru. Fel y nodwyd ym Mhennod 8, bydd angen i lywodraethau Cymru a&#8217;r DU sicrhau cytundebau cydweithredu effeithiol i reoli cyrff d\u0175r trawsffiniol fel afon Gwy.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylai adolygiad o ddeddfwriaeth, gan gynnwys Rheoliadau&#8217;r Gyfarwyddeb D\u0175r a&#8217;r Ddeddf Adnoddau Dynol ar gyfer D\u0175r Gwyllt (UWWTR) sicrhau bod deddfwriaeth yn cael ei diweddaru i gyd-fynd yn well \u00e2 Deddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol (Cymru) 2015 a blaenoriaethau eraill Cymru. Mae cyflwyno iechyd y cyhoedd mewn fframwaith d\u0175r newydd, wedi&#8217;i gefnogi gan dystiolaeth gan dasglu iechyd cyhoeddus newydd dan arweiniad Prif Swyddog Meddygol Cymru, yn newid sylweddol sydd \u00e2&#8217;r nod o sicrhau bod defnydd d\u0175r hamdden yng Nghymru yn cael ei ystyried yn well.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r Bennod hon hefyd yn argymell bod y cysyniad o ddisgresiwn cyfyngedig yn cael ei fwrw ymlaen ledled Cymru. Nid yw hwn yn gysyniad newydd, fodd bynnag mae angen newid diwylliannol a deddfwriaethol i annog ei ddefnydd effeithiol, o fewn cyfyngiadau, yng Nghymru. Yn CNC mae opsiynau amgen eisoes ar gyfer profi atebion arloesol trwy bwerau arbrofol, ond nid yw&#8217;r rhain yn cael eu defnyddio&#8217;n eang oherwydd risg o her neu ganfyddiad y bydd dulliau traddodiadol yn darparu atebion cyflymach a mwy dibynadwy.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r Comisiwn wedi clywed pryderon parhaus ynghylch gallu Ofwat i gydbwyso anghenion Lloegr ag anghenion Cymru. Mae&#8217;r Comisiwn yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru sefydlu rheoleiddiwr economaidd newydd i Gymru, y gellid ei integreiddio i CNC. Fel arall, gallai eistedd fel corff annibynnol.<\/li>\n\n\n\n<li>Byddai hyn yn ddatblygiad arwyddocaol, a fyddai&#8217;n sicrhau bod rheoleiddio economaidd cwmn\u00efau d\u0175r Cymru yn adlewyrchu blaenoriaethau a chyd-destun Cymru yn well. Mae&#8217;n debygol y bydd yn cymryd peth amser i sefydlu unrhyw drefniadau newydd, o ystyried yr angen am ddeddfwriaeth sylfaenol. Bydd trefniadau trosiannol, sy&#8217;n rhyngwynebu \u00e2&#8217;r rheoleiddiwr newydd yn Lloegr, yn sicrhau sefydlogrwydd yn y cyfnod cyfamserol.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r Comisiwn yn argymell bod yr Arolygiaeth D\u0175r Yfed (AGY) yn parhau i weithredu ledled Cymru a Lloegr, gan adrodd i Weinidogion Cymru ac Ysgrifennydd Gwladol Defra. Mae&#8217;r AYY yn ennyn parch cyhoeddus sylweddol a byddai cynnal sail Cymru a Lloegr yn cefnogi hyder parhaus mewn d\u0175r yfed. Mae&#8217;r swyddogaethau hyn yn glir, yn wyddonol ac yn seiliedig ar dystiolaeth.<\/li>\n\n\n\n<li>Byddai rheoleiddiwr economaidd Cymru yn cyflawni swyddogaeth oruchwylio i oruchwylio perfformiad a gwelliant cwmn\u00efau d\u0175r Cymru yn well.<\/li>\n\n\n\n<li>O ran rheoleiddio amgylcheddol, mae&#8217;r Comisiwn yn cynnig bod CNC yn gofyn am oruchwyliaeth amgylcheddol gryfach yn y meysydd canlynol:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>diwygio arferion monitro, gan gynnwys hunan-fonitro gweithredwyr;<\/li>\n\n\n\n<li>gwella goruchwyliaeth reoleiddiol o slwtsh gan ddefnyddio&#8217;r rheoliadau trwyddedu amgylcheddol;<\/li>\n\n\n\n<li>pwerau gorfodi estynedig; a<\/li>\n\n\n\n<li>gwell capasiti a gallu i gefnogi gwelliannau.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r Comisiwn yn cwblhau&#8217;r system ar gyfer rheoleiddio d\u0175r yfedyn cyflawni canlyniadau o ansawdd uchel, ond byddai adolygiad o safonau d\u0175r yfed yn sicrhau darpariaeth barhaus o dd\u0175r yfed o ansawdd uchel, gan ystyried risgiau sy&#8217;n dod i&#8217;r amlwg. Mae&#8217;r Comisiwn hefyd yn ystyried y dylai&#8217;r Arolygiaeth D\u0175r Yfed gael pwerau i gwmpasu pob gweithredwr trydydd parti.<\/li>\n\n\n\n<li>O ran adnoddau d\u0175r, mae tua 95% o gyflenwad d\u0175r Cymru yn dod o dd\u0175r wyneb, gyda dim ond 5% o dd\u0175r daear. Felly, rhaid i Gymru ddal a storio llawer o&#8217;i chyflenwad d\u0175r. Fodd bynnag, mae Asesiad Risg Newid Hinsawdd y DU yn rhybuddio y bydd tymereddau cynyddol yn debygol o gynyddu galw defnyddwyr ac anweddiad o gronfeydd d\u0175r. Mae hyn yn tynnu sylw at yr angen i Gymru fuddsoddi mewn seilwaith d\u0175r gwydn a chynllunio hirdymor. Ar ben hynny, mae&#8217;r Comisiwn yn nodi:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dylai mesurau cyfredol i nodi ac atgyweirio gollyngiadau barhau i fod yn ffocws sylfaenol i gwmn\u00efau d\u0175r<\/li>\n\n\n\n<li>dylid cryfhau rheoleiddio gweithgaredd tynnu d\u0175r hefyd<\/li>\n\n\n\n<li>mae angen lleihau defnydd a galw cartrefi, ac mae&#8217;r Comisiwn yn argymell cyflwyno mesuryddion clyfar gorfodol mewn ystod ehangach o amgylchiadau<\/li>\n\n\n\n<li>Dylid cyflwyno mesurau i leihau defnydd di-gartref, gan gynnwys cael gwared ar rwystrau rheoleiddwyr i ailddefnyddio d\u0175r.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>O ran defnyddwyr Cymru, mae&#8217;r Comisiwn yn credu nad ydynt yn dal i gael eu diogelu&#8217;n ddigonol. Bydd argymhellion y Comisiwn ar gyfer metrig profiad cwsmeriaid gwell yn galluogi&#8217;r rheoleiddiwr i ddwyn cwmn\u00efau i gyfrif yn well i ddarparu safonau uchel o wasanaeth cwsmeriaid. Mae&#8217;r Comisiwn hefyd yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn adolygu cynlluniau tariff cymdeithasol yng Nghymru ac yn ystyried diwygiadau i sicrhau bod y rhain yn ddigonol i gefnogi&#8217;r rhai sy&#8217;n wynebu tlodi d\u0175r. Bydd amddiffyniadau defnyddwyr yn cael eu cryfhau ymhellach trwy greu ombwdsmon gorfodol ar gyfer d\u0175r ar gyfer Cymru a Lloegr.<\/li>\n\n\n\n<li>D\u0175r Cymru Welsh Water sy&#8217;n gwasanaethu Cymru yn bennaf, cwmni nid-er-difidend sy&#8217;n eiddo i Glas Cymru. Hafren Dyfrdwy, cwmni d\u0175r preifat bach sy&#8217;n rhan o Gr\u0175p Hafren Trent, sydd wedi&#8217;i leoli yn Lloegr, sy&#8217;n gwasanaethu gweddill y cwsmeriaid. O ganlyniad, nid yw&#8217;r ddadl gyhoeddus yng Nghymru yn canolbwyntio ar fodelau perchnogaeth cwmn\u00efau d\u0175r er elw. Fodd bynnag, mae&#8217;r Comisiwn yn credu bod angen rheoli pob cwmni d\u0175r yn unol \u00e2 safonau uwch o lywodraethu corfforaethol. Dylai llywodraeth Cymru sefydlu cyfundrefn newydd ar gyfer atebolrwydd unigol uwch gwmn\u00efau d\u0175r.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae&#8217;r Comisiwn yn cydnabod pryderon Llywodraeth Cymru ynghylch darnio o fentrau cystadleuaeth. Er bod y Comisiwn yn argymell diwygio i gefnogi&#8217;r farchnad BRM a NAV yn Lloegr, efallai na fydd Llywodraeth Cymru am fynd ar drywydd y diwygiadau hyn.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd angen i lywodraethau&#8217;r DU a Chymru gydweithio i sicrhau bod penderfyniadau seilwaith yn cynnwys blaenoriaethau Cymru.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylid datblygu a mabwysiadu safonau cydnerthedd statudol, sy&#8217;n cwmpasu systemau, seilwaith a chadwyni cyflenwi, ar gyfer y diwydiant d\u0175r yng Nghymru. Dylai safonau cydnerthedd sicrhau bod pob cwmni&#8217;n gwneud asesiadau hirdymor sy&#8217;n edrych ymlaen o&#8217;u systemau a&#8217;u hasedau ac o&#8217;u gallu i wella ar \u00f4l tarfu ar eu rhwydwaith. Dylai Llywodraeth Cymru gryfhau&#8217;r gofynion ar gwmn\u00efau i fapio ac asesu iechyd eu hasedau, a dylai&#8217;r rheoleiddiwr sicrhau bod metrigau ar gyfer iechyd asedau yn ddigonol yn edrych ymlaen.<\/li>\n\n\n\n<li>Ar hyn o bryd mae Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (CCCC) yn adolygu anghenion seilwaith d\u0175r Cymru ac mae&#8217;r Comisiwn yn cydnabod y dylai Llywodraeth Cymru fwrw ymlaen \u00e2 phenderfyniadau ar seilwaith ac iechyd asedau gan ystyried canfyddiadau CCCC.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Barn bersonol <a href=\"http:\/\/clubb.cymru\">David Clubb<\/a> yw&#8217;r cofnod blog hwn. Defnyddiwyd deallusrwydd artiffisial lleol, ffynhonnell agored i helpu i ddrafftio&#8217;r cofnod hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Llun gan <a href=\"https:\/\/www.pexels.com\/photo\/two-women-sitting-on-rock-near-waterfalls-1427069\/\">Rachel Vine<\/a>, trwy garedigrwydd Pexels<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:post-content --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Mae ein diwydiant d\u0175r wedi torri. Dyna pam y bydd y Llywodraeth hon yn trwsio ein system reoleiddio wedi torri fel na fydd methiannau&#8217;r gorffennol byth yn digwydd eto.&#8221; Steve Reed, UK Environment Secretary Cludfwyd Byrddau Cymru: Beth sy&#8217;n newydd? Ar 21 Gorffennaf 2025, cyhoeddwyd argymhellion y Comisiynydd D\u0175r Annibynnol, gan nodi trobwynt arwyddocaol i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1637,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":4,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[31],"tags":[77,47,75,74],"class_list":["post-1641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-board-performance-cy","tag-dwr","tag-llywodraethu","tag-ofwat-cy","tag-water"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1641"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1653,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641\/revisions\/1653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}