{"id":1795,"date":"2025-09-11T14:58:19","date_gmt":"2025-09-11T14:58:19","guid":{"rendered":"https:\/\/boards.wales\/?p=1795"},"modified":"2025-09-11T14:58:19","modified_gmt":"2025-09-11T14:58:19","slug":"stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/","title":{"rendered":"Stori am ddau gyngor; llywodraethu yn Wrecsam a Chaerdydd"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-ed3c30a0 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-plain has-large-font-size is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow is-style-plain--1\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><mark style=\"background-color:#fffb00\" class=\"has-inline-color\">&#8220;Gwelodd fy swyddogion lefelau isel o ymgysylltiad aelodau mewn hyfforddiant a datblygiad personol\u2026. ac enghreifftiau pellach o ymddygiad gwael a pherthnasoedd toredig ar lefel uwch.&#8221;<\/mark><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol Cymru, ar Gyngor Wrecsam<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Cludfwyd Byrddau Cymru:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bydd diwylliant, fel bob amser, yn bwyta strategaeth i frecwast. Mae cyfrifoldeb ar y brig &#8211; yn enwedig gyda Chadeiryddion sefydliadau.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae gwasanaethau cyngor yn dibynnu ar lywodraethu da, a lle mae hyn yn dechrau chwalu, bydd yr effaith yn cael ei theimlo gan y tlotaf yn y gymdeithas sy&#8217;n dibynnu fwyaf arnynt.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:12px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group alignfull has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-6b3b7742 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-column-is-layout-89762b53 wp-block-column-is-layout-constrained\" style=\"padding-right:0;padding-left:0;flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-4a000fef wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-2 is-position-sticky\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size block-visibility-hide-small-screen\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#cardiff\">Cardiff<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#wrexham\">Wrexham<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#culture-and-leadership-the-core-divide\">Culture and Leadership: The Core Divide<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#training-scrutiny-and-staying-updated\">Training, Scrutiny, and Staying Updated<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#what-can-we-learn\">What Can We Learn?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2025\/09\/11\/stori-am-ddau-gyngor-llywodraethu-yn-wrecsam-a-chaerdydd\/#final-word\">Final Word<\/a><\/li><\/ol><\/nav><br>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:50%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dydyn ni ddim bob amser yn siarad am lywodraethu. Ond dylen ni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyma sy&#8217;n pennu a yw gwasanaethau cyhoeddus yn rhedeg yn dda, a yw penderfyniadau&#8217;n cael eu gwneud yn deg, ac yn y pen draw, a yw pobl yn ymddiried yn eu cynghorau lleol i wneud y peth iawn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyna pam mae adolygiadau diweddar o gynghorau Caerdydd a Wrecsam yn werth rhoi sylw iddynt. Aseswyd y ddau yn 2025; Caerdydd gan banel cyfoedion annibynnol, a Wrecsam gan Archwilio Cymru. Mae&#8217;r canfyddiadau&#8217;n cynnig dau ddarlun gwahanol iawn o sut mae llywodraethu&#8217;n edrych &#8211; ac yn teimlo &#8211; y tu mewn i awdurdod lleol.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"caerdydd\">Caerdydd<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/cardiff.moderngov.co.uk\/mgConvert2PDF.aspx?ID=88445\">Disgrifiwyd Cyngor Caerdydd gan ei aseswyr<\/a> fel &#8220;cyngor sy&#8217;n cael ei redeg yn dda gyda gwerthoedd cryf, arweinyddiaeth effeithiol, ac ymdeimlad clir o bwrpas.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ni ddaethpwyd i&#8217;r casgliad hwnnw&#8217;n ysgafn. Treuliodd y t\u00eem adolygu bedwar diwrnod ar y safle, siarad \u00e2 mwy na 300 o bobl &#8211; o staff rheng flaen i uwch reolwyr, o gynghorwyr i ddinasyddion &#8211; ac archwiliodd strategaethau, data perfformiad a dogfennau polisi&#8217;r cyngor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yr hyn a ganfuwyd oedd cyngor lle:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae arweinyddiaeth wedi&#8217;i halinio a&#8217;i pharchu &#8211; cafodd yr Arweinydd a&#8217;r Prif Weithredwr eu dewis am ddarparu arweinyddiaeth dawel, ffocws.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rhennir gwerthoedd ar draws y sefydliad, o&#8217;r top i&#8217;r gwaelod.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae diwylliant o gyfranogiad staff a pharch at ei gilydd \u2014 gyda rhwydweithiau staff cynhwysol yn cael eu hystyried yn arfer gorau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae gwneud penderfyniadau yn cael ei gefnogi gan systemau cadarn a gweithio mewn partneriaeth ddilys.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid yw&#8217;r cyngor yn sefydlog yn unig \u2014 mae&#8217;n uchelgeisiol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ac efallai&#8217;r hyn sydd fwyaf trawiadol yw bod Caerdydd wedi&#8217;i ddisgrifio fel cyngor sy&#8217;n arwain gyda diwylliant &#8220;gallaf wneud&#8221; a balchder dinesig. Lle lle mae pobl eisiau gweithio gyda&#8217;i gilydd \u2014 ac eisiau gwneud pethau&#8217;n well.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid yw hynny&#8217;n golygu nad oes lle i wella. Gwnaeth y panel dri argymhelliad ymarferol, gan gynnwys adnewyddu gweledigaeth economaidd y cyngor, ailgydbwyso sut mae craffu&#8217;n cael ei wneud, a chryfhau cysylltiadau rhwng rhaglenni newid a datblygu&#8217;r gweithlu. Ond dyna&#8217;r camau nesaf, nid baneri coch.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"wrexham\">Wrecsam<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae&#8217;r gwrthgyferbyniad ag adolygiad Wrecsam yn amlwg.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cynhaliodd Archwilio Cymru <a href=\"https:\/\/www.audit.wales\/cy\/publication\/adolygiad-dilynol-o-werthoedd-ac-ymddygiadau-cyngor-bwrdeistref-sirol-wrecsam\">adroddiad dilynol i adolygiad cynharach<\/a> yn 2024. Yn anffodus, roedd llawer o&#8217;r pryderon gwreiddiol yn parhau:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Perthnasoedd dan straen rhwng rhai cynghorwyr ac uwch swyddogion.<\/li>\n\n\n\n<li>Presenoldeb isel mewn sesiynau hyfforddi allweddol \u2014 gan gynnwys y Cod Ymddygiad.<\/li>\n\n\n\n<li>Protocolau pwysig \u2014 rhai yn dyddio&#8217;n \u00f4l 10\u201320 mlynedd \u2014 heb eu hadolygu ac wedi dyddio.<\/li>\n\n\n\n<li>Diffyg dealltwriaeth gyffredin ynghylch rolau a chyfrifoldebau.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Soniodd yr adolygiad am ymddiriedaeth wedi&#8217;i thorri, datganiadau cyhoeddus sy&#8217;n tanio tensiwn, a diwylliant lle nad yw protocolau cyfathrebu yn cael eu dilyn \u2014 yn enwedig o ran cynllunio a rhyngweithio rhwng aelodau a swyddogion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mewn brawddeg: Nid yw Wrecsam mewn argyfwng llywodraethu, ond mae mewn perygl \u2014 yn enwedig os yw&#8217;r diwylliant presennol yn parhau.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"diwylliant-ac-arweinyddiaeth-y-rhaniad-craidd\">Diwylliant ac Arweinyddiaeth: Y Rhaniad Craidd<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth wraidd y ddau adolygiad mae&#8217;r un thema: diwylliant.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yng Nghaerdydd, mae arweinyddiaeth wleidyddol a chorfforaethol ar yr un dudalen. Mae parch, eglurder a gwaith t\u00eem. Mae staff yn teimlo eu bod yn cael eu clywed. Croesewir craffu, nid osgoi. Ac ar draws adrannau a phartneriaethau, mae yna gydsyniad ynghylch yr hyn sydd angen ei wneud.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae adolygiad Wrecsam yn adrodd stori wahanol. Mae&#8217;n ymddangos bod rhai aelodau wedi ymddieithrio. Mae tystiolaeth o ddiwylliant beio, anghydfodau cyhoeddus, a diffyg eglurder ynghylch yr hyn y dylai cynghorwyr ei wneud, neu sut y bwriedir iddynt ymddwyn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Canfu&#8217;r adolygiad hyd yn oed nad oedd aelodau bob amser yn sylweddoli bod disgwyl iddynt fynychu hyfforddiant. Hepgorodd eraill sesiynau nad oeddent yn eu cael yn &#8220;ddiddorol.&#8221; Nid methiant personol yw hynny; mae&#8217;n arwydd o system nad yw wedi gwneud disgwyliadau nac atebolrwydd yn glir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"training-scrutiny-and-staying-updated\">Hyfforddiant, Craffu, a Chadw&#8217;n Ddiweddar<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid ymddygiad yn unig yw llywodraethu. Mae&#8217;n ymwneud ag adeiladu systemau sy&#8217;n helpu pobl i wneud y peth iawn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yng Nghaerdydd, mae hyfforddiant, craffu, a thrawsnewid i gyd yn gysylltiedig. Mae cynllun clir ar gyfer gwella gwasanaethau, wedi&#8217;i ategu gan ddull cydgysylltiedig o ddatblygu&#8217;r gweithlu a thrawsnewid digidol. Mae craffu yn cael ei ystyried eto; nid oherwydd ei fod yn methu, ond oherwydd bod y cyngor eisiau rhoi mwy o amser iddo ar gyfer plymio dwfn thematig yn hytrach na dim ond ymateb i benderfyniadau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn Wrecsam, mae hyfforddiant yn broblem hysbys. Mae aelodau&#8217;n nodi rhwystrau i gael mynediad at ddysgu digidol, ond mae yna hefyd faterion dyfnach fel disgwyliadau aneglur, presenoldeb gwael, a diffyg dolenni adborth. Un o&#8217;r ystadegau mwyaf datgelol? Dim ond 12 o 56 aelod a fynychodd hyfforddiant rhianta corfforaethol. Mae hynny&#8217;n codi pryderon gwirioneddol ynghylch ymwybyddiaeth o ddiogelu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A phan nad yw protocolau ar gynllunio neu siarad yn gyhoeddus wedi&#8217;u diweddaru ers degawdau, nid yw&#8217;r risg yn ddamcaniaethol yn unig, mae&#8217;n real.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"beth-allwn-ni-ddysgu\">Beth Allwn Ni Ddysgu?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid yw hyn yn ymwneud \u00e2 phwyntio bysedd. Mae&#8217;n ymwneud \u00e2 dysgu a gwella, oherwydd mae llywodraethu da mewn cynghorau yn effeithio ar bob un ohonom, a dylem anelu at ei gael ym mhob un o&#8217;n cynghorau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyma beth mae straeon Caerdydd a Wrecsam yn ei ddweud wrthym:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae arweinyddiaeth yn bwysig. Mae cydlyniad rhwng arweinwyr gwleidyddol a phroffesiynol yn gosod y naws ar gyfer popeth arall.<\/li>\n\n\n\n<li>Diwylliant yw&#8217;r injan gudd. Ni ellir ffugio parch, cynhwysiant a gwaith t\u00eem &#8211; a phan fyddant ar goll, rydych chi&#8217;n ei deimlo.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylai hyfforddiant fod yn norm, nid yn eithriad. Mae llywodraethu yn sgil. Mae angen ymarfer, adborth a chwilfrydedd arno.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae angen cynnal a chadw systemau. Rhaid i brotocolau, llawlyfrau a phrosesau fod yn ddogfennau byw &#8211; nid arteffactau hanesyddol.<\/li>\n\n\n\n<li>Nid goruchwyliaeth yn unig yw craffu &#8211; mae&#8217;n ddysgu. Pan gaiff ei wneud yn dda, mae&#8217;n helpu cynghorau i fyfyrio, gwella ac aros ar y trywydd iawn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"final-word\">Gair Olaf<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Caerdydd yn dangos beth sy&#8217;n bosibl pan gymerir llywodraethu o ddifrif, nid yn unig o ran rheolau a pholis\u00efau, ond o ran sut mae pobl yn ymwneud \u00e2&#8217;i gilydd. Nid yw heriau Wrecsam yn golygu na all gyrraedd yno, ond bydd angen iddo weithredu&#8217;n gyflym, a gweithredu gyda&#8217;n gilydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Llywodraethu da yw&#8217;r hyn sy&#8217;n cadw gwasanaethau i redeg. Dyma&#8217;r hyn sy&#8217;n cadw ymddiriedaeth yn fyw. A dyna sy&#8217;n gwneud cynghorau nid yn unig yn swyddogaethol, ond yn effeithiol.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Barn bersonol David Clubb yw&#8217;r cofnod blog hwn. Defnyddiwyd deallusrwydd artiffisial lleol, ffynhonnell agored i helpu i ddrafftio&#8217;r cofnod hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Llun gan <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=143278357\">Populimedia<\/a> &#8211; Own work, CC BY-SA 4.0<\/p>\n\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:post-content --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Gwelodd fy swyddogion lefelau isel o ymgysylltiad aelodau mewn hyfforddiant a datblygiad personol\u2026. ac enghreifftiau pellach o ymddygiad gwael a pherthnasoedd toredig ar lefel uwch.&#8221; Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol Cymru, ar Gyngor Wrecsam Cludfwyd Byrddau Cymru: Dydyn ni ddim bob amser yn siarad am lywodraethu. Ond dylen ni. Dyma sy&#8217;n pennu a yw gwasanaethau cyhoeddus [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1793,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":4,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[30,31],"tags":[84,82,47,81,85,83],"class_list":["post-1795","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-board-failure-cy","category-board-performance-cy","tag-caerdydd","tag-cardiff","tag-llywodraethu","tag-local-authorities","tag-wrecsam","tag-wrexham"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1795"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1800,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1795\/revisions\/1800"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}