{"id":2448,"date":"2026-04-23T05:28:58","date_gmt":"2026-04-23T05:28:58","guid":{"rendered":"https:\/\/boards.wales\/?p=2448"},"modified":"2026-04-23T05:28:58","modified_gmt":"2026-04-23T05:28:58","slug":"sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/","title":{"rendered":"Y sedd fwyaf unig yn yr ystafell; Lansio Chair Connect yng Nghymru"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-group alignwide has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-ed3c30a0 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-plain has-large-font-size is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow is-style-plain--1\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><mark style=\"background-color:#fffb00\" class=\"has-inline-color\"><em>&#8220;Mae&#8217;n r\u00f4l anhygoel o unig. Mae unigrwydd arweinyddiaeth yn cael ei gydnabod yn eang mewn perthynas \u00e2&#8217;r prif weithredwr, ond mae unigedd a heriau arweinyddiaeth wirfoddol yn cael eu cydnabod yn llai.&#8221;<\/em><\/mark><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\"><em>Rosalind Oakley, cyn Prif Weithredwr, Association of Chairs<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Cludfwyd Byrddau Cymru:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae Chair Connect wedi lansio fel rhwydwaith cyfoedion pwrpasol cyntaf Cymru ar gyfer Cadeiryddion byrddau ar draws y sectorau cyhoeddus, trydydd a chydweithredol.<\/li>\n\n\n\n<li>Daeth y weminar gyntaf \u00e2 mwy na thri deg o gadeiryddion ynghyd o sefydliadau sy&#8217;n cwmpasu tai, cadwraeth amgylcheddol, chwaraeon, gyrfaoedd, democratiaeth, amaethyddiaeth a&#8217;r trydydd sector.<\/li>\n\n\n\n<li>Roedd y drafodaeth yn amrywio o baratoadau ar gyfer etholiad y Senedd, a gofynion esblygol r\u00f4l y Cadeirydd.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:12px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group alignfull has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-6b3b7742 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-column-is-layout-89762b53 wp-block-column-is-layout-constrained\" style=\"padding-right:0;padding-left:0;flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background has-global-padding is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-4a000fef wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-2 is-position-sticky\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size block-visibility-hide-small-screen\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/#pam-mae-angen-hyn-ar-gymru\">Pam mae angen hyn ar Gymru<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/#y-sesiwn-agoriadol\">Y sesiwn agoriadol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/#senedd-2026\">Senedd 2026<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/#rol-newidiol-y-cadeirydd\">R\u00f4l newidiol y Cadeirydd<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/boards.wales\/cy\/2026\/04\/23\/sedd-fwyaf-unig-yn-yr-ystafell\/#beth-sy-n-dod-nesaf\">Beth sy&#8217;n dod nesaf<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:50%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"pam-mae-angen-hyn-ar-gymru\" class=\"wp-block-heading\">Pam mae angen hyn ar Gymru<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae paradocs wrth wraidd Cadeirio. Y Cadeirydd yw&#8217;r person uchaf yn yr ystafell, ac ar yr un pryd yw&#8217;r person sydd \u00e2&#8217;r strwythur cymorth lleiaf amlwg o&#8217;ch cwmpas. Ni allwch ymddiried yn eich bwrdd (chi sy&#8217;n ei gadeirio), ond ni allwch chwaith ryddhau&#8217;ch baich yn llwyr i&#8217;ch prif weithredwr (chi sy&#8217;n rheoli&#8217;r berthynas honno). Y gwir yw mai Cadeiryddion eraill yn aml yw&#8217;r unig bobl sy&#8217;n deall yn wirioneddol sut beth yw&#8217;r r\u00f4l o&#8217;r tu mewn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth gwrs, nid mater i Gymru yn unig yw hwn, mae&#8217;n un cyffredinol. Nododd Tolstoy fod pob teulu hapus yr un fath a bod pob teulu anhapus yn anhapus yn ei ffordd ei hun. Yn yr un modd, mae gan bob gwlad ei nodweddion unigryw sy&#8217;n rhoi heriau penodol i&#8217;r sefydliadau ynddi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ein cyrff cyhoeddus a&#8217;n sefydliadau trydydd sector yn gweithredu o fewn gwe drwchus o berthnasoedd Llywodraeth Cymru, nid yw disgwyliadau Archwilio Cymru, manylion dwyieithog, dyletswyddau Deddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol a chylchoedd ariannu yn adlewyrchu llawer o&#8217;r hyn sy&#8217;n digwydd ar draws ffin i unrhyw gyfeiriad. Dim ond hyd yn hyn y mae canllawiau generig y DU yn cael Cadeirydd Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyna pam roeddwn i mor falch o bartneru \u00e2 <a href=\"https:\/\/www.gatenbysanderson.com\/\">GatenbySanderson<\/a> i greu gofod cyfoedion pwrpasol, Chair Connect, i Gadeiryddion ledled Cymru ddod at ei gilydd, cymharu nodiadau, ac atgoffa ei gilydd bod y pwysau maen nhw&#8217;n eu llywio yn cael eu rhannu.<\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"y-sesiwn-agoriadol\" class=\"wp-block-heading\">Y sesiwn agoriadol<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daeth gweminar cyntaf Chair Connect ym mis Mawrth \u00e2 Chadeiryddion o ystod eang o sefydliadau ynghyd: cymdeithasau tai, elusennau bywyd gwyllt ac amgylcheddol, partneriaethau chwaraeon, cyrff gyrfaoedd, sefydliadau democrataidd ac etholiadol, busnesau bwyd cydweithredol, a strwythurau llywodraethu lleol. Rydym wedi creu strwythur yn fwriadol sy&#8217;n croesawu pob Cadeirydd o sefydliadau sy&#8217;n gweithredu ar bob graddfa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rydym yn teimlo bod cyfnewid traws-sector yn aml yn fwy cynhyrchiol na chynadleddau penodol i sectorau lle mae mynychwyr yn gyffredinol yn gwybod beth fyddai&#8217;r rhan fwyaf o gynrychiolwyr eraill yn ei deimlo am bwnc. Mae Cadeirydd cymdeithas dai a Chadeirydd elusen cadwraeth natur yn wynebu cyd-destunau gweithredol gwahanol iawn ond yn rhannu tensiynau llywodraethu sylfaenol tebyg, er enghraifft sut i arwain bwrdd trwy ansicrwydd; sut i ddwyn gweithrediaeth i gyfrif gyda thrylwyredd a chynhesrwydd; a sut i aros yn ffocws strategol pan fydd yr amgylchedd yn newid yn gyflym o dan eich pen eich hun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yr hyn a welais o fewn y gofod rhithwir hwnnw oedd yr union gydnabyddiaeth a rennir honno, gyda pharch cydfuddiannol yn cael ei roi i gydweithwyr o&#8217;r NGO lleiaf i gyrff cyhoeddus mawr a rheoleiddiedig iawn. Daeth y mynychwyr o sefydliadau \u00e2 chenadaethau, seiliau rhanddeiliaid a modelau ariannu gwahanol iawn, ond mae gan y materion y maent yn eu hwynebu bethau cyffredin sylweddol.<\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"senedd-2026\" class=\"wp-block-heading\">Senedd 2026<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y pwnc sylweddol cyntaf oedd sut mae cydweithwyr yn paratoi ar gyfer etholiad y Senedd, ac arweiniodd at drafodaeth gyfoethog ac eang ei chwmpas. Mae Cymru yn mynd i mewn i etholiad a fydd yn ailddiffinio democratiaeth yng Nghymru, trwy Senedd 96 Aelod sydd wedi&#8217;i hehangu&#8217;n sylweddol, a system bleidleisio gyfrannol newydd (a hynod ddadleuol) sy&#8217;n cynnwys rhestrau pleidiau yn lle&#8217;r gallu i bleidleisio dros unigolyn. Mae&#8217;r cysylltiadau uniongyrchol rhwng etholaethau ac unigolyn wedi mynd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roedd y drafodaeth yn yr ystafell yn adlewyrchu tirwedd lywodraethu a oedd yn ymgodymu \u00e2&#8217;r ansicrwydd hwnnw. Disgrifiodd cydweithwyr ymdrechion i fapio ymrwymiadau maniffesto ar draws pleidiau, i nodi sail polisi gyffredin a allai oroesi trafodaethau clymblaid, ac i adeiladu neu ddyfnhau perthnasoedd ar draws traddodiadau gwleidyddol yn hytrach na rhoi eu holl &#8216;wyau&#8217; mewn un fasged weinidogol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae gofod amserol rhwng cyhoeddi maniffesto a phortffolio Gweinidogol sy&#8217;n rhoi cyfle i sefydliadau asesu a pharatoi ar gyfer y pedair blynedd nesaf o gyfeiriad gwleidyddol. Mae&#8217;n amlwg bod gan gadeiryddion r\u00f4l arwyddocaol i&#8217;w chwarae yn y gofod hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rhoddodd y cyfranogwyr nodyn o realaeth hefyd. Gweinidogion newydd gyda phortffolios newydd, yn etifeddu dogfennau polisi cymhleth gan weinyddiaeth sy&#8217;n ymadael; Roedd llawer o hen lawiau yn yr ystafell yn deall y byddai hyn yn anochel yn arwain at oedi mewn &#8216;busnes fel arfer&#8217;. Byddai&#8217;n dda i&#8217;r Cadeiryddion hynny sy&#8217;n cynllunio adolygiadau strategaeth neu gyhoeddiadau arwyddocaol gynnwys llawer mwy o amser nag y byddent wedi&#8217;i ddisgwyl ar gyfer iteriadau blynyddol blaenorol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae <a href=\"https:\/\/www.llyw.cymru\/deddf-llesiant-cenedlaethaur-dyfodol-cymru-2015-yr-hanfodion-html\">Deddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol<\/a> yn gorfodi Llywodraeth Cymru i weithio mewn ffordd wirioneddol hirdymor. I rai sefydliadau gallai hynny olygu cefnogaeth wleidyddol a chyllidebol barhaus, ond mae&#8217;n sicr nad yw hynny&#8217;n mynd i fod yn wir i bawb. O leiaf mae gan Gadeiryddion Cymru fframwaith statudol cyffredin i gyfeirio ato, nad oes gan gydweithwyr mewn rhannau eraill o&#8217;r DU. Byddai&#8217;n ddoeth i ni, fel cydweithfa, weithio mewn ffordd wirioneddol ymrwymedig, i gynnal a chyflawni addewid Deddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol, ac i atgoffa Llywodraeth Cymru o&#8217;u rhwymedigaethau eu hunain oddi tano!<\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"rol-newidiol-y-cadeirydd\" class=\"wp-block-heading\">R\u00f4l newidiol y Cadeirydd<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cadarnhaodd yr ail thema, ar natur newidiol r\u00f4l y Cadeirydd ei hun, y ddadl fod gofynion Cadeirio yn dwys\u00e1u. Mae fframweithiau rheoleiddio yn ehangu. Mae craffu gan gyllidwyr, noddwyr y llywodraeth a chyrff budd y cyhoedd yn fwy llym. Mae risg ddigidol, seiber a dyfodiad AI sy&#8217;n diffinio cyfnodau wedi glanio ar agenda&#8217;r bwrdd mewn ffordd nad yw&#8217;r rhan fwyaf o fframweithiau llywodraethu wedi dal i fyny \u00e2 hi eto.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ac mewn rhai sectorau, gan gynnwys tai, mae&#8217;r dirwedd strwythurol yn symud tuag at gydgrynhoi, uno a gweithio ffederal mewn ffyrdd sy&#8217;n rhoi gofynion eithriadol ar Gadeiryddion sy&#8217;n arwain sefydliadau trwy&#8217;r math hwnnw o newid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roedd ymdeimlad yn yr ystafell bod r\u00f4l y Cadeirydd wedi esblygu&#8217;n wirioneddol. Nid yw&#8217;n ddigon mwyach &#8211; os oedd erioed &#8211; i droi hyd at ddeg cyfarfod y flwyddyn gydag agenda wedi&#8217;i pharatoi&#8217;n dda a gwybodaeth ymarferol am Nolan. Mae angen i&#8217;r Cadeirydd modern fod yn effro&#8217;n strategol, yn fedrus o ran perthynas, yn ddigon llythrennog yn ddigidol i ofyn y cwestiynau cywir, ac yn ddigon gwydn yn bersonol i ddal llinell gyson pan fydd y sefydliad o&#8217;u cwmpas dan bwysau. Mae hynny&#8217;n ofyniad sylweddol gan yr hyn sy&#8217;n parhau, yn y rhan fwyaf o achosion, yn ymrwymiad gwirfoddol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyna&#8217;n union pam mae cefnogaeth gan gymheiriaid yn bwysig. Mae&#8217;r unigrwydd ar y brig yn cael canlyniadau gwirioneddol i ansawdd llywodraethu pan fydd Cadeiryddion yn gweithredu heb gefnogaeth, her na chymuned ddigonol o&#8217;u cwmpas.<\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"beth-sy-n-dod-nesaf\" class=\"wp-block-heading\">Beth sy&#8217;n dod nesaf<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cyswllt y Cadeirydd yn gyfres. Rydym yn cynllunio tair gweminar arall ar gyfer 2026. Mae&#8217;r sesiwn nesaf yn canolbwyntio ar effeithiolrwydd byrddau, sef pwnc sy&#8217;n un o&#8217;r rhai mwyaf anodd i Gadeiryddion ei drafod, nid oherwydd bod y sail dystiolaeth yn denau, ond oherwydd bod ei gymhwyso yn gofyn am rywfaint o hunanasesiad gonest sy&#8217;n haws ei ddweud na&#8217;i wneud.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Os ydych chi&#8217;n Cadeirio bwrdd yng Nghymru ac nad ydych chi eto&#8217;n rhan o&#8217;r rhwydwaith, byddwn yn eich annog i gofrestru yn <a href=\"https:\/\/chairconnect.wales\">chairconnect.wales<\/a>. Mae gennym bron i 50 o aelodau&#8217;r gr\u0175p, ond mae gennym yr uchelgais i gynnwys llawer mwy. Po fwyaf amrywiol yw&#8217;r gynrychiolaeth, yn \u00f4l sector, daearyddiaeth, maint y sefydliad, y mwyaf gwerthfawr fydd y cyfnewid cyfoedion. Ymunwch \u00e2 ni yn y rhwydwaith\u2026.dewch i fyny Gadair!<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Barn bersonol <a href=\"https:\/\/clubb.cymru\" data-type=\"link\" data-id=\"clubb.cymru\">David Clubb<\/a> yw&#8217;r cofnod blog hwn<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Llun gan <a href=\"https:\/\/www.pexels.com\/photo\/aerial-photography-of-person-waking-on-road-2608845\/\">Joshua Mallett<\/a> <\/p>\n\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:post-content --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Mae&#8217;n r\u00f4l anhygoel o unig. Mae unigrwydd arweinyddiaeth yn cael ei gydnabod yn eang mewn perthynas \u00e2&#8217;r prif weithredwr, ond mae unigedd a heriau arweinyddiaeth wirfoddol yn cael eu cydnabod yn llai.&#8221; Rosalind Oakley, cyn Prif Weithredwr, Association of Chairs Cludfwyd Byrddau Cymru: Pam mae angen hyn ar Gymru Mae paradocs wrth wraidd Cadeirio. Y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2443,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":4,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federated","footnotes":""},"categories":[31],"tags":[98,99,86,87],"class_list":["post-2448","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-board-performance-cy","tag-arweinydd","tag-caedeirio","tag-leadership"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2448"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2448\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2457,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2448\/revisions\/2457"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/boards.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}